Gebelik esnasında, doğumda veya doğum sonrası bebeğe geçerek zarar verme riski olan bazı hastalıklar bulunmaktadır. Genel olarak TORCH enfeksiyonları olarak bilinen bu grupta toxoplasmosis, rubella, sitomegalovirüs, herpes ve diğer enfeksiyon ajanları bulunmaktadır.
Bu duruma sebep olan enfeksiyonlar anne karnında veya doğum sonrası bebekleri etkileyebilen ajanlardır. Eğer gebelik esnasında bu enfeksiyonlara maruziyet olursa anneden bebeğe geçiş doğum öncesi, doğum sırasında veya doğumdan sonra olabilmektedir. Anne karnında fetuslarda veya doğum sonrası bebeklerde immun sistem tam olarak gelişmediğinden bu enfeksiyonlar bebeğin gelişmesini etkilemektedirler. Bebeği etkileme dereceleri enfeksiyonun tipine ve enfeksiyona maruz kalma süresine göre değişmektedir. Gebeliğin erken döneminde enfeksiyonla karşılaşılırsa hasar daha fazla olmaktadır. Bu durumda bir an önce tedavi başlanmalıdır.
TORCH enfeksiyonları nelerdir?
- Toxoplasmosis
- Rubella (kızamıkçık)
- CMV (sitomegalovirüs)
- HSV (herpes simpleks virüs)
- Diğer (HIV, SİFİLİZ, PARVOVİRÜS, VARİSELLA)
Anneden bebeğe enfeksiyon geçişi dört farklı yoldan olabilmektedir. Anne karnında iken plasenta yoluyla, doğum esnasında vajinal kanaldan ilerlerken ve doğum sonrası emzirme sırasında.
Doğum sonrası görülen konjenital bozuklukların yaklaşık %2-3 sebebi bu enfeksiyonlardan kaynaklanmaktadır. Anne karnında enfeksiyonun geçirilmesi, erken doğum, gelişme geriliği, düşük, ölü doğum gibi olumsuz durumlara yol açabilmektedir.
Enfeksiyonların Belirti ve Bulguları Nelerdir?
Ateş, iştahsızlık, sarılık, duyma bozuklukları, PDA denilen kalp hastalığı, döküntüler, karaciğer ve dalak büyümesi, katarakt ve kafa büyümesinde gerilik olarak tanımlanan mikrosefali görülebilmektedir. 2 yaşında sonra bu grup enfeksiyonlarla görme bozuklukları, duyma bozuklukları, nöbetler ve öğrenme kabiliyetinde bozukluklar görülür.
Toksoplasmosis denilen hastalık, pişirilmemiş çiğ etler veya iyi yıkanmamış ve kedi dışkısının bulaştığı meyve ve sebzelerin yenilmesiyle bulaşan parazit nedeniyle oluşmaktadır.
HIV enfeksiyonu cinsel temas veya kan bulaşması yoluyla bulaşmaktadır. Bebeğe bulaşma genellikle yeterli tedavi almayan annelerde gebeliğin son 3 ayında veya doğum esnasında olmaktadır.
Sifiliz hastalığı, cinsel yolla bakterilerin bulaşması sonucu oluşan bir hastalıktır. Konjenital sifiliz artan sıklıkta görülmektedir ve genellikle doğum esnasında bulaşmaktadır.
Beşinci hastalık, öksürme ve hapşırma yoluyla bulaşan parvo B19’un yaptığı bir hastalıktır.
Suçiçeği, VZV ‘ün yaptığı ve çok bulaşıcı olabilen bir hastalıktır. Hastalığın geçirilmesi veya aşılanma ile ömür boyu bağışıklık kazanılmaktadır.
Kızamıkçık, rutin aşı programında bulunduğundan dolayı nadir görülmektedir. Aşılanmamış kişilerin mutlaka bu durumu bildirmeleri gerekmektedir.
CMV, bir tür herpes virüs enfeksiyonudur. Tükürük ve diğer salgılar yoluyla bulaşmaktadır. Çoğu fark edilmeden geçirilmektedir. Anne karnında fetuslarda ve yeni doğan bebeklerde immun sistem yeterli olmadığından risk altındadırlar.
HSV, uçuk virüsü olarak bilinmektedir. Cinsel yolla bulaşan hastalıklardandır. Doğrudan temas yoluyla da bulaşabilir. Normal doğum esnasında doğum kanalından bebeğe bulaşmaktadır.
TORCH grubu enfeksiyonlar bulaşıcıdır ve kolaylıkla yayılım gösterir.
TANI VE TESTLER
Bu grup enfeksiyonlarda tanı, kan testleri, PCR ve virüs kültür sonuçlarına göre konulur. Virüs kültürleri genellikle ağız, burun, kan, idrar, amniotik sıvı ve cilt üzerinden alınabilmektedir. PCR ise sıvı örneğinden virüsün genetik materyalinin saptanması ile yapılmaktadır. Bu enfeksiyonların yaptığı konjenital bozukluklar, büyüme problemleri ve organ gelişim kusurları ultrasonografi ile görülebilmektedir.
Annede oluşan enfeksiyon eğer bebeğe de geçmişte bebekte tanısal değerlendirmeler yapılmaktadır. Fizik muayene bulguları, şikayetleri ve görüntüleme yöntemleri ile sebep olan enfeksiyon saptanmaya çalışılmaktadır. Kan testleri ve kültür çalışmaları ile enfeksiyon ajanın tanısı konulur.
TEDAVİ
Tedavi şekli, enfeksiyonun ne olduğuna, ne zaman başladığına ve ne yoğunlukta şikayet yaptığına göre değişiklik gösterir. Antibiyotikler, antiviraller ve antiparazit ilaçları kullanılmaktadır. Bazılarında ilaç verilmeden sadece istirahat ve bol sıvı tüketimi önerilmektedir. Duruma göre doğar doğmaz yoğun bakım gerekebileceğinden mevcut şartları uygun olan ortamda doğum gerçekleştirilmelidir.
Hastalığın gebelikte önlenmesi amacıyla dikkat edilmesi gereken durumlar vardır. Öncelikle gebelik öncesi aşılanma durumu sorgulanmalı ve hangi aşıların yapıldığı bilinmelidir. Daha sonra gebelikte hasta olduğu bilinen insanlarla temasın az olmasına çalışılmalıdır. Ellerin yıkanmasına dikkat edilmelidir. Ortak bardak ve tabaklardan gıda ve sıvı tüketimi yapılmamalıdır. Yiyecekler tam olarak pişirildikten sonra tüketilmelidir. Cinsel ilişki sırasında prezervatif kullanılmalıdır. Gebe kalmadan önce seksüel bulaşıcı hastalıkların taraması yaptırılmalıdır.
Eğer anne karnında veya sonradan TORCH enfeksiyonu oluşursa uzun dönemde bazı riskler olabilmektedir. Bunlar, öğrenme güçlüğü, görme ve duyma problemleri ve gelişme sorunlarıdır. Çoğu enfeksiyonlar ilaçlarla tedavi edildiklerinden tanının erken konulup tedavinin erken başlanması gerekmektedir.
Gebelik sürecinde aşağıdaki belirti ve bulgular olursa mutlaka haber verilmelidir:
- Ateş
- Döküntü ve cilt lezyonları
- Boyun ve kasıkta şişmiş lenf bezeleri
- Boğaz ağrısı
- Kas ağrısı
- Genital bölge ve ağız çevresinde hassas ve açık olabilen yaralar.
